Astaksantyna a bariera skórna: co tak naprawdę mierzą badania?
Nawilżenie skóry, transepidermalna utrata wody i elastyczność to nie to samo. Oto co faktycznie analizują naukowcy.
Kiedy rozmawia się o zdrowo wyglądającej skórze, dyskusja często schodzi bezpośrednio na zmarszczki.
Jednak biologia skóry jest znacznie bardziej skomplikowana.
Skóra posiada barierę. Pomaga ona regulować przepływ wody między organizmem a otoczeniem, zapewnia fizyczną ochronę i codziennie wchodzi w interakcje ze środowiskiem zewnętrznym.
Oznacza to, że naukowcy mogą badać skórę na kilka różnych sposobów.
Mogą mierzyć, ile wody znajduje się w jej najbardziej zewnętrznej warstwie.
Mogą mierzyć tempo, w jakim woda ucieka przez skórę.
Mogą oceniać elastyczność.
Mogą mierzyć głębokość zmarszczek.
I mogą badać, jak skóra reaguje na kontrolowany stres środowiskowy.
Astaksantyna była przedmiotem badań w odniesieniu do kilku z tych pomiarów.
Interesujące jest to, że wyniki nie są jednolite.
Niektóre badania na ludziach wykazały poprawę nawilżenia i elastyczności skóry. Inne rezultaty były mniej jednoznaczne.
Zrozumienie, co te pomiary faktycznie oznaczają, jest zatem bardziej przydatne niż proste stwierdzenie, że astaksantyna jest „dobra dla skóry”.
Po pierwsze: czym jest bariera skórna?
Najbardziej zewnętrzna warstwa skóry nazywana jest stratum corneum (warstwą rogową).
Składa się ona głównie ze spłaszczonych, wyspecjalizowanych komórek zwanych korneocytami, otoczonych macierzą bogatą w lipidy.
Struktura ta pomaga ograniczyć nadmierną utratę wody, stanowiąc jednocześnie część ochronnego interfejsu organizmu ze środowiskiem zewnętrznym.
Bariera skórna nie jest całkowicie szczelną ścianą.
Woda stale przemieszcza się przez skórę.
Naukowcy mogą mierzyć ten ruch.
Jednym z powszechnie stosowanych pomiarów jest tak zwana transepidermalna utrata wody, czyli TEWL.
Czym jest transepidermalna utrata wody?
TEWL opisuje bierne przemieszczanie się wody z wnętrza ciała przez skórę do otoczenia.
Każdy doświadcza pewnego stopnia utraty wody przez skórę.
Pomiar ten staje się przydatny, gdy naukowcy porównują skórę w różnych warunkach lub między różnymi grupami.
Zmiana TEWL może dostarczyć informacji o funkcji barierowej.
Jednak TEWL nie powinna być traktowana jako bezpośredni pomiar każdego aspektu zdrowia skóry.
Mogą na nią wpływać warunki środowiskowe, temperatura, wilgotność, technika pomiaru oraz obszar testowanej skóry.
Dlatego tak ważne są kontrolowane warunki badawcze.
Dlaczego nawilżenie skóry różni się od TEWL
Te dwa pojęcia brzmią podobnie, ale nie są identyczne.
Nawilżenie skóry ogólnie odnosi się do zawartości wody w zewnętrznych warstwach skóry.
TEWL mierzy ruch wody przez skórę.
Badanie może zatem wykazać zmianę w jednym z tych parametrów, niekoniecznie odnotowując taką samą zmianę w drugim.
To rozróżnienie łatwo zgubić, gdy wyniki badań są upraszczane na potrzeby języka marketingowego.
Jeśli badanie wykazuje poprawę nawilżenia, nie dowodzi to automatycznie, że bariera skórna stała się silniejsza pod każdym względem.
Podobnie zmiana TEWL nie oznacza automatycznie, że skóra jest widocznie bardziej atrakcyjna.
Każdy pomiar odpowiada na inne pytanie.
Gdzie w tym wszystkim pojawia się astaksantyna?
Astaksantyna jest naturalnie występującym karotenoidem z grupy ksantofili.
Jednym z jej naturalnych źródeł jest mikroalga Haematococcus pluvialis.
Jej struktura molekularna sprawiła, że stała się przedmiotem badań nad stresem oksydacyjnym i innymi procesami biologicznymi.
Ponieważ skóra jest narażona na czynniki środowiskowe, w tym promieniowanie ultrafioletowe, naukowcy sprawdzali, czy doustna suplementacja astaksantyny może wpływać na mierzalne aspekty kondycji skóry.
Niektóre badania koncentrowały się konkretnie na nawilżeniu, TEWL i elastyczności.
Są to bardziej precyzyjne pytania niż zwykłe dociekanie, czy składnik czyni skórę „lepszą”.
Wczesne badanie na ludziach
Zrandomizowane badanie kliniczne z podwójnie ślepą próbą, kontrolowane placebo, sprawdzało suplementację astaksantyny u 36 zdrowych mężczyzn przez okres sześciu tygodni.
Naukowcy mierzyli kilka parametrów związanych ze skórą, w tym zmarszczki typu „kurze łapki”, elastyczność oraz TEWL.
Grupa przyjmująca astaksantynę wykazała poprawę w mierzonych parametrach w porównaniu z placebo.
Jest to przydatny dowód, ponieważ badanie obejmowało randomizację, ślepą próbę i porównanie z placebo.
Było to jednak również stosunkowo małe badanie.
Jedna mała próba nie może nam powiedzieć, jak wynik przełożyłby się na każdą populację.
Dostarcza ona dowodów, które wymagają weryfikacji w dalszych badaniach.
Inne badanie sprawdzało wiele warstw wyglądu skóry
Oddzielne badanie na ludziach objęło 30 zdrowych kobiet w ośmiotygodniowej obserwacji typu open-label.
Uczestniczki przyjmowały astaksantynę zarówno doustnie, jak i stosowały ją miejscowo.
Naukowcy odnotowali poprawę w kilku pomiarach, w tym w strukturze skóry, nawilżeniu i elastyczności.
Istnieje tu jednak istotne ograniczenie.
Badanie nie było kontrolowane placebo, a uczestniczki otrzymywały astaksantynę w dwóch formach jednocześnie.
Utrudnia to określenie, który komponent przyczynił się do zaobserwowanych zmian.
Jest to zatem słabszy dowód na konkretne pytanie:
Co robi sama doustna astaksantyna?
To doskonały przykład na to, dlaczego projekt badania ma znaczenie.
Pozytywny wynik jest wciąż interesujący.
Jednak jego interpretacja zależy od sposobu przeprowadzenia badania.
Co wykazał większy przegląd dowodów?
Przegląd systematyczny i metaanaliza opublikowane w 2021 roku poddały analizie zrandomizowane, kontrolowane badania na ludziach dotyczące astaksantyny i starzenia się skóry.
Naukowcy stwierdzili statystycznie istotną poprawę w zakresie:
- nawilżenia skóry - elastyczności skóry
Zbiorczy efekt dla nawilżenia skóry wyniósł SMD 0,53, z 95-procentowym przedziałem ufności od 0,05 do 1,01.
W przypadku elastyczności zbiorczy efekt wyniósł SMD 0,77, z 95-procentowym przedziałem ufności od 0,19 do 1,35.
Analiza nie wykazała jednak statystycznie istotnej redukcji głębokości zmarszczek.
Zbiorcze oszacowanie dla głębokości zmarszczek wyniósł SMD -0,26, z 95-procentowym przedziałem ufności od -0,58 do 0,06.
To użyteczna ilustracja tego, dlaczego „starzenie się skóry” nie powinno być traktowane jako pojedynczy parametr.
Badania dostarczyły dowodów dla niektórych pomiarów.
Nie potwierdziły tego samego wyniku dla każdego z nich.
Co właściwie oznacza elastyczność?
Elastyczność skóry odnosi się do jej zdolności do odkształcania się i powrotu do poprzedniego stanu.
Wpływa na nią struktura i zachowanie tkanki łącznej, w tym składników takich jak kolagen i elastyna.
Naukowcy mogą mierzyć elastyczność za pomocą specjalistycznych przyrządów.
Statystycznie mierzalna zmiana elastyczności jest zatem uzasadnionym odkryciem naukowym.
Wymaga ona jednak kontekstu.
Nie oznacza automatycznie, że dana osoba zauważy drastyczną różnicę w lustrze.
Nie dowodzi również, że proces starzenia został odwrócony.
Pomiary naukowe są przydatne właśnie dlatego, że są bardziej specyficzne niż ogólny język kosmetyczny.
Co ze zmarszczkami?
Zmarszczki są jednym z najbardziej widocznych aspektów starzenia się skóry, co sprawia, że kuszące jest wykorzystywanie ich jako głównego parametru wynikowego.
Jednak badania nad zmarszczkami są bardziej skomplikowane, niż się wydaje.
Głębokość zmarszczek można mierzyć za pomocą systemów obrazowania i innych specjalistycznych technik.
Niewielkie różnice mogą być wykrywane ilościowo.
Metaanaliza z 2021 roku nie wykazała statystycznie istotnej ogólnej redukcji głębokości zmarszczek w porównaniu z placebo.
To odkrycie jest ważne.
Oznacza ono, że dowodów nie należy upraszczać do stwierdzenia typu:
„Astaksantyna redukuje zmarszczki”.
Nauka jest w tym względzie bardziej niuansowa.
Niektóre pojedyncze badania wykazały poprawę w konkretnych pomiarach zmarszczek, podczas gdy zbiorcze dowody nie potwierdziły statystycznie istotnej ogólnej redukcji.
Oba te fakty powinny wybrzmieć w dyskusji.
A co z ekspozycją na promieniowanie UV?
Innym obszarem zainteresowania jest zależność między astaksantyną a reakcją skóry na promieniowanie ultrafioletowe.
Zrandomizowane badanie z podwójnie ślepą próbą, kontrolowane placebo, przeprowadzone w 2018 roku, objęło 23 zdrowych japońskich uczestników przez dziesięć tygodni.
Naukowcy badali minimalną dawkę rumieniową (MED), nawilżenie skóry oraz TEWL po kontrolowanej ekspozycji na UV.
Grupa przyjmująca astaksantynę wykazała zwiększoną minimalną dawkę rumieniową w porównaniu z placebo.
Badanie odnotowało również różnice w zmianach nawilżenia i TEWL wywołanych promieniowaniem UV.
Odkrycia te są interesujące z naukowego punktu widzenia.
Muszą być jednak interpretowane w granicach tego badania.
Eksperyment obejmował małą grupę uczestników i kontrolowaną ekspozycję na UV.
Nie dowodzi on, że astaksantyna zapobiega oparzeniom słonecznym w życiu codziennym.
Z pewnością nie oznacza to, że doustna astaksantyna zastępuje kremy z filtrem, cień, odzież ochronną lub inne uznane formy ochrony przeciwsłonecznej.
Dlaczego bariera skórna ma znaczenie wykraczające poza wygląd
Bariera skórna nie jest jedynie cechą kosmetyczną.
Jest elementem prawidłowej fizjologii skóry.
Warstwa rogowa pomaga ograniczyć nadmierną utratę wody i przyczynia się do ochrony przed czynnikami zewnętrznymi.
Gdy funkcja barierowa jest zaburzona, utrata wody może wzrosnąć.
Dlatego naukowcy stosują pomiary takie jak TEWL, ponieważ dostarczają one informacji o funkcjonowaniu skóry, a nie tylko o jej wyglądzie.
To jeden z powodów, dla których badania nad astaksantyną są interesujące.
Niektóre z nich analizowały mierzalne cechy fizjologiczne, zamiast opierać się wyłącznie na subiektywnych opiniach o tym, czy skóra „wygląda lepiej”.
Mechanizm laboratoryjny to nie wynik kliniczny
Astaksantyna ma interesującą chemię.
Jej struktura pozwala jej wchodzić w interakcje z reaktywnymi formami tlenu w układach eksperymentalnych, a naukowcy badali jej potencjalny wpływ na stres oksydacyjny i ścieżki zapalne.
To pomaga wyjaśnić, dlaczego naukowcy się nią interesują.
Ale nie dowodzi to konkretnego wpływu na barierę skóry u człowieka.
Istnieje długi łańcuch zależności między:
chemią molekularną → ścieżką biologiczną → reakcją tkanki → mierzalnym wynikiem klinicznym.
Każdy z tych kroków wymaga dowodów.
Jest to jedna z najważniejszych zasad w badaniach nad składnikami.
Co możemy odpowiedzialnie stwierdzić?
Obecne dowody pozwalają na sformułowanie kilku ostrożnych twierdzeń.
Astaksantyna była badana na ludziach.
Badania kliniczne mierzyły nawilżenie skóry, elastyczność, TEWL, charakterystykę zmarszczek oraz reakcje na kontrolowaną ekspozycję na UV.
Niektóre badania odnotowały poprawę w konkretnych pomiarach.
Metaanaliza wykazała statystycznie istotny wpływ na nawilżenie i elastyczność skóry.
Ta sama metaanaliza nie wykazała statystycznie istotnej ogólnej redukcji głębokości zmarszczek.
Dowody kliniczne pozostają stosunkowo ograniczone, a wiele badań obejmuje małe grupy.
To znacznie dokładniejszy obraz niż proste nazywanie astaksantyny „składnikiem przeciwstarzeniowym”.
Co pozostaje niepewne?
Kilka pytań pozostaje otwartych.
Jak spójne są wyniki?
Różne próby wykorzystywały inne populacje, formuły, czasy trwania i metody pomiaru.
Jak duże są efekty?
Istotność statystyczna nie mówi nam automatycznie, czy różnica jest zauważalna w życiu codziennym.
Kto odnosi największe korzyści?
Wiele badań koncentrowało się na stosunkowo specyficznych populacjach, więc przydatne byłyby bardziej zróżnicowane badania.
Czy doustna astaksantyna wywołuje takie same efekty jak stosowana miejscowo?
Niekoniecznie.
Te dwie drogi angażują różne procesy biologiczne i powinny być badane oddzielnie.
Jak ważne są różnice w recepturze?
Biodostępność może się różnić w zależności od formuły i warunków dietetycznych, więc wyników z jednego preparatu nie można automatycznie przenosić na inny.
Dlaczego „nawilżenie skóry” nie jest gwarancją piękna
Nawilżona skóra jest często omawiana tak, jakby automatycznie była tożsama z młodzieńczą skórą.
Tak nie jest.
Nawilżenie skóry to jedna cecha.
Elastyczność to kolejna.
Zmarszczki to inna.
Pigmentacja to jeszcze inna.
Funkcja barierowa to kolejna.
U kogoś może nastąpić zmiana w jednym pomiarze bez drastycznej zmiany we wszystkich pozostałych.
Dlatego precyzyjny język naukowy jest tak cenny.
Zamiast mówić:
„Astaksantyna poprawia Twoją skórę”.
Bardziej trafnym stwierdzeniem jest:
„Badania na ludziach analizowały astaksantynę w odniesieniu do kilku miar funkcji i wyglądu skóry, wykazując pewne dowody na poprawę nawilżenia i elastyczności”.
Może brzmi to mniej ekscytująco.
Jest jednak znacznie łatwiejsze do obrony.
Czego szukać w przyszłych badaniach?
Najważniejszym kolejnym krokiem dla tej dziedziny byłyby większe, dobrze zaprojektowane, niezależnie powtórzone badania kliniczne.
Użyteczne badania powinny idealnie obejmować:
- większe i bardziej zróżnicowane populacje - odpowiednie grupy placebo - jasną randomizację - podwójnie ślepą próbę, tam gdzie to praktyczne - jasno zdefiniowane punkty końcowe - wystarczająco długi okres obserwacji - przejrzyste raportowanie finansowania i konfliktów interesów - bezpośrednie porównanie wyników w różnych populacjach
Pomogłoby to naukowcom określić, jak spójnie można powielać istniejące wyniki.
Silne dowody
Możemy z pewnością stwierdzić, że:
- astaksantyna jest naturalnie występującym karotenoidem z grupy ksantofili - może być wchłaniana po spożyciu doustnym - badania na ludziach mierzyły jej związek z kondycją skóry - badania kliniczne wykazały wpływ na niektóre miary nawilżenia i elastyczności skóry
Ograniczone dowody
Dowody są mniej pewne w kwestii:
- wielkości efektów w szerszej populacji - tego, czy wyniki mają zastosowanie w równym stopniu do różnych typów skóry i grup demograficznych - długoterminowego znaczenia mierzonych zmian - tego, czy zmiany w poszczególnych pomiarach przekładają się na zauważalne różnice na co dzień
Niepotwierdzone
Obecne dowody nie potwierdzają, że astaksantyna:
- zapobiega starzeniu się skóry - cofa zmarszczki - gwarantuje młodzieńczo wyglądającą skórę - leczy dolegliwości skórne - zapobiega oparzeniom słonecznym - zastępuje kremy z filtrem
Te twierdzenia wykraczają poza to, co wykazują badania.
Pięć pytań, które zadają członkowie
Czy astaksantyna poprawia nawilżenie skóry?
Niektóre badania na ludziach odnotowały poprawę mierzonego nawilżenia skóry, a metaanaliza wykazała statystycznie istotny efekt zbiorczy. Jednak liczba badań jest ograniczona.
Czy nawilżenie skóry to to samo, co silniejsza bariera skórna?
Nie. Zawartość wody i funkcja barierowa to pojęcia powiązane, ale odrębne. TEWL jest jednym z pomiarów stosowanych przez naukowców badających funkcję barierową.
Czy astaksantyna redukuje zmarszczki?
Dowody są mieszane. Pojedyncze badania wykazały poprawę w niektórych pomiarach zmarszczek, ale metaanaliza z 2021 roku nie wykazała statystycznie istotnej ogólnej redukcji głębokości zmarszczek.
Czy astaksantyna chroni skórę przed słońcem?
Badania na ludziach sprawdzały reakcje na kontrolowaną ekspozycję na UV, ale nie czyni to z astaksantyny zamiennika filtrów przeciwsłonecznych ani innych uznanych metod ochrony.
Dlaczego TEWL i elastyczność mierzy się oddzielnie?
Opisują one inne cechy skóry. TEWL odnosi się do przepływu wody przez skórę, podczas gdy elastyczność dotyczy tego, jak skóra się odkształca i regeneruje.
Szersza perspektywa
Nauka o skórze staje się znacznie ciekawsza, gdy przestajemy traktować „zdrową skórę” jako pojedynczy wynik.
Nawilżenie mówi nam jedno.
TEWL mówi nam co innego.
Elastyczność mówi nam jeszcze coś innego.
Pomiary zmarszczek dostarczają kolejnego elementu układanki.
Astaksantyna była badana w kilku z tych obszarów, a niektóre wyniki są zachęcające.
Jednak badania nie opowiadają jednej, prostej historii.
To nie jest problem.
Tak właśnie buduje się rzetelne dowody.
Użytecznym pytaniem nie jest to, czy astaksantynie można nadać ogólną etykietę, taką jak „anti-ageing”.
Użyteczne pytanie brzmi:
Który aspekt skóry był badany, co zmierzono, jak silne było badanie i jak konsekwentnie powtarzano ten wynik?
W przypadku składnika, wokół którego narosło wiele entuzjastycznych twierdzeń, warto dokonywać takich rozróżnień.
Ponieważ zrozumienie skóry jest cenniejsze niż obiecywanie więcej, niż nauka jest w stanie zagwarantować.
Bibliografia
1. Ng QX, et al. Effects of astaxanthin supplementation on skin health: a systematic review of clinical studies. Journal of Dietary Supplements. 2021. PMID: 32202443. 2. Zhou X, et al. Systematic review and meta-analysis on the effects of astaxanthin on human skin ageing. Nutrients. 2021. PMID: 34578794. 3. Tominaga K, Hongo N, Karato M, Yamashita E. Cosmetic benefits of astaxanthin on human skin. Journal of Clinical Biochemistry and Nutrition. 2012. PMID: 22428137. 4. Spiller GA, Dewell A. Safety of an astaxanthin-rich Haematococcus pluvialis algal extract: a randomized clinical trial. Journal of Medicinal Food. 2003. PMID: 12804020.